Kalkulator wschodu i zachodu Księżyca – faza i kierunek na mapie

Kiedy dziś wieczorem wzejdzie Księżyc, w którym miejscu horyzontu pełnia pojawi się za wieżą kościoła i czy na nocną wędrówkę w przyszłą sobotę będzie jakieś światło księżycowe? Księżyc trudniej śledzić niż Słońce: wschodzi średnio ok. 50 minut później każdego dnia, w niektóre dni w ogóle nie wschodzi albo nie zachodzi, jego faza zmienia się w cyklu 29,5 dnia, a punkt wschodu przesuwa się na północ i południe od wschodu znacznie szybciej niż punkt wschodu słońca. To narzędzie wylicza to wszystko dla dowolnego miejsca na Ziemi oraz dowolnej daty i godziny. Wybierz punkt, a na mapie pojawi się jasnoniebieska linia w kierunku wschodu Księżyca, ciemnoniebieska w kierunku zachodu i fioletowa w kierunku Księżyca o wybranej godzinie, a droga Księżyca po niebie zostanie narysowana jako krzywa: niebo widziane z góry, z zenitem nad punktem pośrodku i przerywanym okręgiem jako horyzontem. Panel podaje nazwę fazy i oświetloną część tarczy, wiek Księżyca w dniach, jego wysokość, azymut i odległość od Ciebie, wschód, zachód i moment górowania oraz daty i godziny najbliższego nowiu, pierwszej kwadry, pełni i ostatniej kwadry. Mały obrazek pokazuje Księżyc tak, jak wygląda na niebie z tego miejsca, nachylony tak jak w rzeczywistości: nisko w tropikach sierp leży na plecach jak łódka. Wszystkie godziny są podawane w strefie czasowej danego miejsca, a godziny wschodów i zachodów Księżyca dla całego miesiąca można pobrać jako CSV.

Jak korzystać

1. Kliknij mapę, wyszukaj miejscowość lub miasto, wklej współrzędne albo naciśnij „Użyj mojej lokalizacji”.
2. Wybierz datę, a następnie przesuń suwak czasu lub naciśnij „Teraz”, aby zobaczyć fazę, wysokość, azymut i odległość Księżyca w tym momencie.
3. Odczytaj w panelu wschód i zachód Księżyca, górowanie i najbliższe fazy; linie na mapie pokazują kierunki.
4. Pobierz cały miesiąc jako CSV, linie jako GeoJSON lub KML albo skopiuj link do udostępnienia.

Jaka jest dokładność?

Jak obliczane jest położenie Księżyca

Położenie Księżyca pochodzi z rozdziału 47 „Astronomical Algorithms” Jeana Meeusa, skróconej wersji teorii ruchu Księżyca ELP-2000/82 z 60 wyrazami okresowymi dla długości i odległości oraz 60 dla szerokości, plus nutacja i czas gwiazdowy. Ponieważ Księżyc jest tak blisko, jego kierunek zależy od tego, gdzie stoisz na Ziemi, nawet o ok. jeden stopień, czyli dwie średnice tarczy, więc narzędzie uwzględnia Twoje położenie (paralaksa). Przetestowaliśmy je z PyEphem, biblioteką astronomiczną: dla 400 losowych miejsc i momentów z lat 2020–2031 wysokość i azymut różniły się najwyżej o 0,003°, a oświetlona część tarczy najwyżej o 0,3 punktu procentowego.

Jak wyznaczane są wschód i zachód Księżyca

Wschód i zachód Księżyca to momenty, w których górna krawędź Księżyca dotyka płaskiego horyzontu, z 34′ na załamanie światła w atmosferze, zgodnie z konwencją almanachów. Narzędzie śledzi wysokość Księżyca przez cały lokalny dzień i znajduje każde przejście co do sekundy, więc dni bez wschodu lub bez zachodu wychodzą bez specjalnych wyjątków. Dla 400 losowych dni między 60° S a 60° N wschód, zachód i przejście przez południk zgadzały się z PyEphem w granicach ok. jednej sekundy. Momenty nowiu, pełni i kwadr zgadzają się w granicach dwóch minut.

Czego obliczenia nie uwzględniają

Wzory zakładają płaski horyzont na poziomie morza i atmosferę standardową. Wzgórza, budynki i drzewa zasłaniają Księżyc dłużej niż do obliczonego wschodu, z wysokiego punktu widać go wcześniej, a nietypowe temperatury załamują światło mocniej lub słabiej, co przesuwa wschód Księżyca o minutę lub dwie na średnich szerokościach i o znacznie więcej w pobliżu biegunów. Pokazywana wysokość jest pozorna, z uwzględnieniem refrakcji. To, czy rzeczywiście zobaczysz Księżyc, zależy też od chmur, a w przypadku cienkiego sierpu od tego, jak jasne jest jeszcze niebo.

Warto wiedzieć

Niektóre dni nie mają wschodu Księżyca

Księżyc wschodzi średnio ok. 50 minut później każdego dnia, więc mniej więcej raz w miesiącu wschód przesuwa się za północ i jeden dzień kalendarzowy nie ma go wcale; to samo zdarza się z zachodem innego dnia. Panel wtedy o tym informuje, a wschód Księżyca następuje tuż po północy następnego dnia. W pobliżu biegunów Księżyc może pozostawać nad horyzontem lub pod nim przez kilka dni z rzędu.

Pełnia to moment, a nie noc

Nów, pełnia i kwadry to chwile, w których Księżyc wyprzedza Słońce wzdłuż ekliptyki dokładnie o 0°, 180°, 90° lub 270°, i następują w tym samym momencie na całym świecie. W Twojej strefie czasowej ten moment może wypaść innego dnia kalendarzowego niż w gazecie z innego kraju. Narzędzie nazywa fazę na podstawie położenia Księżyca w wybranym momencie: w granicach ok. pół doby od dokładnej fazy pokazuje tę fazę, a w pozostałym czasie sierp lub garb pomiędzy nimi.

Oświetlona część to nie faza

W pierwszej i ostatniej kwadrze oświetlona jest połowa tarczy, ale wtedy oświetlona część zmienia się najszybciej, o ok. 12 punktów procentowych na dobę; w pobliżu nowiu i pełni zmienia się powoli. Księżyc, który gołym okiem wygląda na pełny, może być oświetlony tylko w 97%. Wiek w dniach liczy się od ostatniego nowiu; pełny cykl, miesiąc synodyczny, trwa średnio 29,53 dnia, ale waha się o ponad pół doby.